KAPLICA NEDİR?
Hazırlayan: Bursa Sağlık Müdürlüğü Gıda ve Çevre Kontrol Şubesi
Mineralize termal suların ve bunlara ait çamurların, banyo, içme, solunum yolu ile kullanılması, ayrıca iklim kürü, fizik tedavi, rehabilitasyon, mekanoterapi, beden eğitimi, masaj, psikoterapi, diyet vb. yan tedavilerle birleştirilmesi ile oluşturulan kür uygulamalarının uzman hekim denetiminde yapıldığı sağlık tesislerine kaplıca denilmektedir.

Madensuyunun yer yüzüne çıktığı kaynağa kaynarca, madensularından yararlanmak üzere kaynarcaların çevresinde kurulan tesislere de genel olarak kaplıca ya da ılıca denmektedir. Kaplıca sularından banyo ve içme kürleriyle yaralanılmaktadır. İçme kürü olarak yararlanılan kaplıcalara içmece de denilmektedir.

Kaplıca teriminin kökeni kaynarcanın üzerine hamam yapılması nedeniyle türetilen "kaplı ılıca" terimidir.

Eski tunç çağından bu yana şifa dağıtmakta olan kaplıcalar ve Termal çamur doğal bir güzellik iksiridir ;
Demir ve potasyum gibi mineraller yönünden son derece zengin olan bu çamuru Kleopatra'nın çok sık kullandığı
bilinmekte Roma ve Bizans imparatorluğunun da bölgeye önem verdiği yapılan kazı ve araştırmalardan ortaya çıkan eserlerle anlaşılmaktadır.


Belli aralıklarla tekrarlanan dış uyarılarla organizmanın kendi güçlerinin harekete geçirilmesi temeline dayanır.Burada termomineralli kaplıca suyu ve çamurlarının fiziksel,kimyasal,termik etkilerinin rolü vardır.
 

KAPLICA SULARINI UYGULAMA METOTLARI

1. Dış uygulamalar

Banyolar
a) Tam banyo(Havuzda omuz hizasına kadar suya girme şeklinde)
b) Dörtte üç banyo ( sekizinci kaburga hizasına kadar suya girme şeklinde)
c) Yarım banyo( göbek hizasına kadar suya girme şeklinde)
d) Lokal banyo( Kol veya bacaklara lokal olarak uygulama şeklinde )
e) Duşlar

2. İç uygulamalar

a) İrrigasyonlar ( Ağız,burun,boğaz,bağırsak yıkamaları şeklinde )
b) Mineralli suların içilmesi
c) İnhalasyon ( Minerali suların buhar ve aerosol haline getirilerek solunum yollarına uygulanması şeklinde )

KAPLICA TEDAVİSİ UYGULAMA ÖZELLİKLERİ NELERDİR

* Banyo suyunun sıcaklığı tercihe göre 34-36 ºC , 36-38 º C , 40 º C olmalıdır.
* Banyo sayısı haftada 4-7 gün arasında değişebilir
* Banyo süresi ortalama 15-20 dakikadır.Tercihen bazı sularda 30-40 dakikaya kadar uzatılabilir.
* Günde tek veya iki banyo uygulanabilir.
* Kürde toplam banyo sayısı ortalama 15-20 ' dir.Banyo kürünün süresi en az 2,en çok 6 hafta sürer.
* Yeterli sıvı desteği sağlanmalıdır.
* Termal havuz içinde yüzülmemeli,fazla hareket etmeden dik veya oturur pozisyonda durulmalıdır.
* Su içi egzersiz yapılacaksa vücudun ne sıcak ne de soğuk hissettiği 34-35 º C veya daha düşük sıcaklıklarda sular kullanılmalıdır.Kesinlikle daha sıcak sularda egzersiz yapılmamalıdır.
* Kişi banyodan sonra mutlaka iyice kurulanmalı ve termal konfor koşullarına uygun ısıtılmış ( 24-25 º C sıcaklıkta ) bir odada yarım ile bir saat kadar dinlenmelidir.
* Dinlenmeden sonra kişi masaj veya egzersize alınabilir veya sportif aktivitelere katılabilir.Yine bu arada kişiye gerekirse fizik tedavi modaliteleri de uygulanabilir.

Banyoların Süresi: Kaplıcada ilk banyonun, on dakikalık bir süreyi kapsaması genellikle kabul edilmiştir. İkinci günden itibaren bu süre arttırılır ve yârim saate kadar uzatılır görüsü ağırlıktadır. Banyolar, kesinlikle sabahları aç karnına ya da hafif bir kahvaltıdan bir saat sonra veya aksamları yemekten iki saat önce alınmalıdır.
Banyodan sonra biraz dinlenme ve istirahat gerekir. Yatakta terleme süresi geçmeli, terli çamaşırlar değiştirildikten sonra kısa bir yürüyüş yapmalıdır.
Banyolara tok karnına girmek sakıncalıdır.
Dört-beş banyodan sonra özellikle içme için tedavide kasınmaya benzer durumlar ortaya çıkabilir. Bunlar önemsizdir. Bir süre sonra kaybolur.

Günde en çok iki banyo tercih edilmelidir. Ağır hamur tatlılardan uzak durmalı, yağsız ızgara ve haşlamalar yenilmelidir. Özellikle taze ekmekten kaçınmalıdır. Bol sebze yemekleri ve meyve yemenin faydaları bilinmektedir.
Sıvı ihtiyacını maden sularından veya normal içme suyundan karşılamakta fayda vardır.

Suyun Sıcaklığı: Kaplıcada, banyo suyunun sıcaklık derecesi de tedavinin önemli faktörlerinden biridir.
Genel olarak, banyo suyunun sıcaklık derecesi vücut hararetinde, 36?38 derecede bulunması gerekir. Ancak, su ne kadar sıcaksa o kadar faydalıdır inancı yaygındır. Yanlış olan bu görüş yüzünden, sıcak sularda haşlananlar pek çoktur. Sıcaklık 38?45 dereceyi geçmemelidir.
Ayrıca, alışkanlıklar, vücut örtüsündeki yağ tabakasının kalınlığı, kan dolaşımının normal olup olmadığı da kişinin sıcaklığa karsı gösterecgi tepkiyi etkiler.

SUYUN FİZYOLOJİK ETKİLERİ Dolaşım sisteminde kalbe dönen kan miktarı ile akciğere dönen kan miktarı artar. Kalp daha güçlü kasılır. 33ºC-35ºC'de %30-35, 37ºC'de %80, 39ºC de %120'e kadar artar. İçine girilen suyun sıcaklığı arttıkça kalbin pompaladığı kan miktarında da artış olur. 33ºC-35ºC'de %50, 37ºC-39ºC de %70'e kadar yükselir. Sıcak suya ilk girişte kalp hızı artar. Nötral ısılarda 37ºC-39ºC de 10-35/dk kadar minimal değişiklik olur. Su sıcaklığı arttıkça ve suda kalış süresi uzadıkça TA düşer. Kalbe dönen kan miktarının artmasıyla otonom sinir sistemi devreye girer ve periferik vasküler direnci düşürerek kan basıncını regüle eder. 40ºC üzerindeki sıcaklıklarda ve 10 dakikadan uzun süren, 20 dakikalık, yarım saatlik banyolarda kalp-dolaşım-solunum sistemleri üzerinde yüklenmeler gelişmektedir. Örneğin; kalp atım sayısı artar, taşikardi olur, tansiyonda aşırı yükselme ve düşme olabilir. Pıhtılaşma bozukluğu sorunu yaşanabilir, dakika solunum sayısı artar, nefes alıp vermede zorlanma olabilir. Vücut sıcaklığında iki dereceye bağlı yükselmelerle termal stres oluşmaktadır.

Bu nedenle, en ideal su sıcaklığı derecesi 36ºC-38ºC derecedir. Yararlı etkiyi gösteren çalışmalar bu sıcaklıklarda yapılmıştır. Ancak bazı durumlarda biz kaplıca uzmanı hekimler 40ºC banyoları önerilebilir. Ama bu, fiziksel durumu uygun olan hastalarda uygulanabilir.

KAPLICALARDAKİ SAKINCALI DURUMLAR
Aşağıdaki hastalıklar kendisinde mevcut olan kişilere uzmanlar şifalı suları ve kaplıcaları önermemektedirler.

1. Ateşli hastalıklara tutulanlar
2. Ameliyat geçirmiş,henüz yarası kapanmamış olanlar
3. Kanamalı hastalıkları olanlar
4. Kanserliler ve tüberküloz hastaları, saralılar
5. Hamile kadınlar,doğum yapmış loğusa kadınlar ve adetli kadınlar
6. Siroz hastası olanlar, Astım hastası olanlar, İdrar zorluğu olanlar
7. Yüksek ve değişken tansiyonlu olanlar
8. Yaşı küçük olanlar ve zararlı akil hastaları.

Başarılı Bir Kaplıca Tedavisi İçin

* Kaplıcaya girmeden önce doktorla görüşülmeli ve onun önerilerine uyulmalıdır.
* Tok karnına kaplıcaya girilmemelidir.
* İlk banyo günlerinde heyecan,uykusuzluk,halsizlik gibi durumlar yasayabilecek asabi bünyeler,kür tedavisine başlamadan önce kaplıca havasına uyum sağlayabilmek için bir gün istirahat etmeli ve kaplıca içinde küçük gezinti yapmalıdır.
* Kaplıca suyunun şifa verici radyoaktif ve kimyasal özelliklerinin bozulmaması için sabun,şampuan,krem, vb. kullanılmamalıdır.
* Sudaki şifa verici özelliklerin vücut tarafından kabul edilebilmesi için,kaplıca suyunda hareketsiz kalmak çok önemlidir.
* 37 dereceden yukarı sıcak suya girilmemeli ve ilk günler daha kısa olarak üzere kaplıcada 15 dakikadan fazla kalınmamalıdır.
* Günde iki kereden fazla kaplıcaya girilmemelidir.
* Kaplıca suyu ile kür tedavisinin en az 15,en çok 21 olduğu unutulmamalıdır.
* Tedavi süresinde vücut asla üşütülmemelidir.
* Banyodan sonra biraz istirahat şarttır.istirahat özellikle yatakta yapılmalı ve terleme müddeti geçmelidir.
* Terleme müddeti sonunda çamaşır değiştirilerek hafif bir gezinti yapılmalıdır.
* Diyet tedavisi yapması gereken hastalar diyetlerine devam etmeli,diyet tedavisine ihtiyacı olmayanlar da kür müddetince sirkeli,bibersi yiyeceklerden kaçınmamalı,çay ve kahveyi az içmelidir.
* Kaplıca tedavisi her kişide ayni etkiyi göstermez.Bazılarında bir iki banyo sonra halsizlik,sinirlilik,yorgunluk,bas ağrısı,uykusuzluk olabilir.Merak edilecek bir şey yoktur.Birkaç banyodan sonra geçer.
* Tedavinin ilk haftasında şifalı kaplıca sularının etkisiyle romatizma,siyatrik,sinir agrilarinin arttigi görülürse de bu geçici durum tedavi ilerledikçe hafifler ve kaybolur.
* Banyodaki havalandırma çalıştırılmalı içeride temiz hava bulundurulmalı.Banyo kapısı kesinlikle kapalı tutulup termal buhar odalara bırakılmamalıdır.Uyku düzensizliklerine sebep olur odalardaki buhar ve gazlar.